Vida veneciana, William Dean Howells

[Foto] Non sentir unha pulsión delictiva por apropiarse de Venecia é unha impostura imperdoable incluso para os mercenarios da literatura rápida. Se algo puido comunicarme a cidade é que nunca a poseería. [Brodsky, 19]. Agora que xa teño un anaco de ceo reservado en exclusiva penso que non me importaría visitar Venecia aínda que fose acompañada das hordas en pantalón curto que rinchan en aleman [B.,24]. Ben, pero aquí viñemos falar dun libro. Howells comeza comparando a cidade cunha representación teatral á que fora convidado nunha localidade dende a que era forzosa a observación de todo o "truco" da acción. Ver o manexo da maquinara entre bastidores non fixera que a obra perdese para el un ápice do seu encanto sendo como era tanta a beleza e a verdade que había na actuación. O carácter ilusorio, esencial en todo espectáculo dramático, fóra unha condición sen importancia. A mesma sensación lle proporcionaba a cidade. A mesma grata inverosimilitude que o teatro amosa cara a vida diaria era a que lle ofrecía a Serenissima. A partires destas comprometidas verbas iniciais o autor descúbrenos unha cidade completamente distinta á de hoxe. Eran os anos 1860 a 1865. A dependencia de Austria tiña afundido á cidade nun monumental estado de depresión. Os cidadáns alimentan diariamente a súa xenreira e desprezo fronte á falta de liberdade debida á dominación Austríaca do xeito máis tráxico: mergullándose no autoabandono. Howells o conta cunha retórica un pouco anticuada ás veces, pero consigue un efecto impresionante pola agudeza e detalle das súas descripcións. Comezo o libro, para seguir coa metáfora teatral, coas luces totalmente prendidas, o ceo radiante, o brillo dos colores venecianos como base da retina e páxina a páxina experimento unha desagradable sensación de pérdida de cor, de envellecemento anormalmente acelerado. Venecia foi sempre consciente do valor da súa impresionante beleza, pero tamén foi a maior empresa mercantil do mundo, por iso cicais sabe das rendas de empregala como moeda de cambio segundo a ocasión o requira.

La mort i la primavera, Mercé Redoreda, Agustí Villaronga

Xa falei aquí da xenial Pa Negre que onte arrasou nos Goia. Pero non me quedo coas gañas de felicitar ao mestre Villaronga. Pensei non perdoarlle nunca logo de terme feito pasar o peor momento de cine da miña vida con aquela bestial película do nazi pederasta. O único que me gustou da gala de onte foron os momentos nos que se recolleron os nove premios para Pa Negre. Villaronga disfrutou todo xunto o que se lle debía dende hai moitísimo tempo e así o recoñeceu cando lle tocou recoller o premio á mellor película. Comparada coas outras alternativas, eu diría sinxelamente que non hai cor. Itziar e De la Iglesia deberían centrarse en facer pelis, e falar de pelis e escribir de pelis e deixarse de tanto folklore mediático. Y también la lluvia é unha boa película, pero tanto protagonismo cansou ata á academia.A balada triste, bueno, Alex en estado puro, recoñézolle o mesmo que a Tarantino, pero non vai comigo. Sobrou moita entrevista dixital mal atendida Itzíar, sobre todo logo de facer unha película con tintes tan solidarios e sobrou moito discurso político Alex, e sobre todo sobra moita cátedra. O cine bo o fan os que só andan enguedellados con guións, cámaras, castings, vestiarios, adaptacións, e paixón creadora. Pa negre é un exemplo de todo esto e se houbese máis premios máis lle darían. Falando no post anterior do delicioso encanto do inacabado aquí vos deixo o inacabado máis fermoso de Villadonga. Aproveitemos para ler á Redoreda, que creo que é un gustazo.

Grazas, María Jesús, polo fermosísimo agasallo.

Venecia, Tintoretto, J.P.Sartre.

Lo inacabado, lo imperfecto, si no es deliberado –en caso contrario sólo se le perdonaría a los genios- siempre nos atrapa si lo que buscamos es la pasión de lo auténtico. Lo que está “en su punto”, aún tratándose del manjar más elaborado, suele provocarnos una fría indiferencia. De ahí que busquemos atropelladamente los epítetos más exagerados para adornar lo que ya de por sí está bien. Esta digresión viene a cuento de Sartre, de Venecia y de Tintoretto. La pasión del filósofo por Venecia y por su pintor, que es la misma pasión, le lleva a proyectar un gran ensayo del que sólo podemos conocer El Secuestrado de Venecia, publicado en Les Temps Mondernes en 1957 y Venecia desde mi ventana, de 1953, que se recogen en esta publicación prologada magníficamente por Francisco Calvo Serraller, al que sin embargo nunca conseguí leerle una crítica completa en su columna periodística. Sartre dejó su obra inacabada, lo cual, tratándose de un ensayo, no deja de ser una exigencia lógica del género. Pero el autor lo desconocía. Imagino a Sarte extasiado y arrebatado correteando por los callejones de Venecia rastreando la iglesia más recóndita en busca de las obras de su Jacopo. Imagino también a la Beauvoir no demasiado contenta con el resultado de la búsqueda cuando se encontraba aquellas pinturas enormes y mal iluminadas que le hacían preguntarse por las misteriosas razones que tendría la Serenísima para despreciar de un modo tan malvado a su pintor más fiel. La misma pasión de Tintoretto por su ciudad y por su trabajo la puso Sartre en esta obra que no terminó de ser pero que consigue transformarse en unha referencia literaria obligada. Me parece que en el mismo momento de empezar a escribir este relato, Sartre cogio la pluma como Venecia cogió el pincel con que retrató a su pintor. Los papeles se intercambian con la facilidad que lo hacen los intrumentos en la boca o en las manos de los instrumentistas más virtuosos. Venecia, como excusa para Tintoretto, se convierte en excusa de un montón de obras de arte para todos los que la visitan con la vista tan extraviada, deliberadamente, esto si, como la razón que para Goya producía monstruos.

¡Huy!, John Lanchester-Reseña de Pedro Bouso

Vaia por diante o agradecementos meu e d@s lector@s deste blog ao aprezadísimo Pedro Bouso, profesor de economía da Universidade de Vigo, por agasallarnos con estas valiosas e interesantes reseñas.

Libro: ¡Huy ¡
Autor: John Lanchester
Editorial y año: Anagrama (2010)
Autor reseña: Pedro Bouso (Universidade de Vigo)

Si fuese posible leer este libro antes de la crisis actual nos parecería una magnífica obra de ficción económica, si lo leemos en plena crisis nos sorprenderá con la capacidad para la ignominia de los protagonistas de las finanzas y si lo leyésemos dentro de una década lo consideraríamos maliciosamente divertido.

El libro describe, con claridad e ironía, los instrumentos financieros que se utilizaron para que -al final- pague la factura del desastre el ciudadano, que ni siquiera estaba invitado a un banquete donde los anfitriones son las instituciones oficiales que curiosamente representan los intereses públicos. Sostiene John Lanchester que estos nuevos instrumentos financieros eran muy, muy ingeniosos, pero tenían un desgraciado efecto colateral : llevaban los bancos a la quiebra y -llegados a este punto- será el contribuyente quien termine pagando la factura de aquellas insolvencias.

Comprobamos como los banqueros hicieron cálculos erróneos con sus matemáticas relativas al riesgo y como la economía se afana cada vez mas en desarrollar fórmulas pseudos-matemáticas que imaginan corresponderse con la realidad. Irónico , claro, y corrosivamente lógico en todos sus capítulos, aunque especialmente cáustico en los rotulados como ¨olores sospechosos¨ y ¨la factura¨.

El lector no necesita tener conocimientos económicos previos, su lectura es gratificante -yo diría que incluso divertida- ; algunos lectores agradecerán su minuciosa información para, con talante más serio, poder enterarse de cómo funcionó esta economía de pura especulación. Aunque nos recuerda que con los zombis de las películas de terror es relativamente fácil tratar: no tienen inversiones, no contratan grupos de presión, no donan fondos a partidos políticos y no pueden coger el teléfono y atemorizar a políticos importantes. Los bancos zombis no tienen ninguna de esas limitaciones y son mucho más problemáticos. Así andamos este comienzo de año por la CECA y la AEB españolas.

Jonh Lanchester ha escrito un libro burlón y acusador, irónico y riguroso, con el que nos sitúa en un mundo real con actores anacrónicos, con presuntos sabios que son verdaderos trileros y en el que las víctimas serán numerosos paganos a los que se les reclama apretar el cinturón ... ¡aunque ya no tengan cintura!

E agora amigos...¡a ler o libro!

¿por que se cayó todo y no se ha hundido nada?, Juan Torres (reseña de Pedro Bouso)

Unha consecuencia positiva da grande mentira con que se sigue a tratar esta crise provocada pola perversa coalición dos poderes político e económico cicais sexa que a economía quedou espida. Para a nosa sorpresa e disgusto, percibimos que somos quen de comprender á la lettre a que outrora fora unha literatura teórica completamente farragosa e inintelixible polo menos para os de letras de toda a vida. Ogallá non fose así, e esa teoría construída co esforzo de sobranceiras mentes que supuxemos sempre comprometidas cun ideal de progreso e xustiza no reparto da riqueza, esa teoría, digo, seguise sendo incomprensible pero atenta a aquel obxectivo. Non foi tal. E agora atopamos títulos tan aparentemente frívolos como este do libro de Juan Torres. Imaxino a estes economistas ninguneados polo poder berrando mentres escriben estas liñas, que son unha chamada desesperada para espertar a uns cidadás que aínda que despistados, como amosan os actuais procesos revolucionarios do mundo árabe, son os únicos que poden mudar o status quo. Se saltan a un tempo, claro. Pero iso non é doado. Deixo este prólogo que case é un lamento para agasallarvos coa reseña que Pedro Bouso, profesor de Economía da Universidade de Vigo, fixo deste libro de Juan Torres. Explica moi ben e en poucas palabras a actualidade económica. Contrariamente a que nos contan as ilexibles páxinas cor salmón ao dictado dos engominados, a cousa é demasiado simple ¿non? mirade a ver...

Para empezar el camino de la recuperación económica «es imprescindible meter en la cárcel a algunos banqueros», han recomendado economistas del prestigio de James Galbraith, William Blake, George Akerlof y Joseph Stiglitz. «Es preciso un Nürembreg de los especuladores», ha afi rmado Jean Ziegler, que fue relator especial de Naciones Unidas para el derecho a la alimentación durante el período 2000-2008. Sin embargo, el mitifi cado Alan Greespan, que fue presidente de la todopoderosa Reserva Federal (banco central) de Estados Unidos desde 1987 hasta el 2006, con más voluntad que acierto ha opinado que «la mano invisible» de Adam Smith vendría a desarrollar «igual papel que el que desempeña la divina providencia en el mundo de la teología». El autor de ¿Por qué se cayó todo y no seha hundido nada?, Juan Torres López —catedrático de Economía Aplicada de la Universidad de Sevilla y miembro del comité científico de Attac-España—, explica de forma rigurosa a la vez que didáctica y asequible como aquellos que según los economistas de prestigio antes reseñados bien podrían ser carne de presidio no solo se libran de ser procesados sino que además han logrado —con la colaboración de los bancos centrales y del Fondo Monetario Internacional (FMI)— someter y manejar a los gobiernos para que sean los sufridos contribuyentes quienes carguen con el coste de la crisis en forma de desempleo, dilatando la jubilación y con recortes de todo tipo en los gastos social es. Torres, en colaboración con otro economista, Alberto Garzón, ya publicó en el 2009 un resumen sobre este mismo asunto que ha sido el texto sobre la crisis financiera que más ha sido leído en Internet. En ¿Por qué se cayó todo y no se ha hundido nada?, cuyo contenido es riguroso desde un punto de vista estrictamente económico, Torres destapa y analiza las consecuencias de la globalización neoliberal de las fi nanzas; resalta con precisión los efectos de la recesión que propiciaron los abusos financieros (con las famosas subprime como desencadenante), y es muy crítico con las respuestas a la crisis por parte de las autoridades, tanto antes de que se hiciera patente como durante la misma. Del libro se agradecen los comentarios, que son breves pero clarificadors, que hace el autor en su parte final y, por supuesto, se agradece también la información extensísima que ofrece el autor sobre la abundante bibliografía que ha consultado y que cita durante su exposición. Los llamados «mercados» —eufemismo que sirve para no identificar a los agentes y operadores, incluidos los especuladores— rechazan los impuestos y se oponen a ser controlados por la Administración, pero aceptan gustosos las inyecciones de dinero de la caja común del Estado; rechazan el gasto público pero cuando les interesa quieren que se abran «paréntesis» en las reglas de la economía de mercado (suspensión temporal de la ley de oferta y demanda), y jamás mencionan la posibilidad, no ya de la nacionalización de la banca, sino de la necesidad de que exista una banca pública. Juan Torres López no solo pone de relieve que «los principios que están gobernando las relaciones económicas y financieras están al margen de todo criterio moral o de cualquier consideración ética que no sea el beneficio», sino que también subraya de forma muy inteligente el mecanismo por el que todo el dinero publico que han recibido los bancos y las cajas de ahorros ha sido destinado exclusivamente a compensar las pérdidas que han tenido —sea por mala gestión, por ausmir riesgos inapropiados o por haber tomado decisiones erróneas— y a invertirlo en deuda pública; es decir, sin arriesgar nada y cerrando el crédito a particulares y empresas. En ese escenario y con esas actitudes, el papel de los contribuyentes en general ha sido, dicho en castizo y traducido a lenguaje popular: «Encima de burros, cuernos».

Reseña do libro de Juan Torres ¿Por qué se cayó todo y no se ha hundido nada? realizada por Pedro Bouso e publicada na Voz de Galicia o domingo 16 de xaneiro de 2011

¿por que ninguén sabe destas outras versións dos feitos?

Cicais porque non interesa a opinión dos verdadeiros expertos -moitísimo menos se son expertas, claro-, porque nunca foi obxectivo prioritario do goberno a igualdade entendida como se ten que entender que é en termos de xustiza. Porque os discursos fáciles e estereotipados son ferramentas moi efectivas para desviar a atención ata do máis importante: a propia supervivencia, o dereito ao traballo. Dicir que non se pode manter a tanto vello como haberá de aquí a vinte anos resulta unha verdade tan incuestionable para o cidadán como a virxinidade da virxe para un católico de toda la vida. Pero ninguén bota contas de que hai vinte anos dicían exactamente o mesmo e que o nivel de riqueza aumentou polo menos tanto como o fará de aquí a vinte anos. Entereime das teoría de Miren Etxezarreta no brutalmente divertido programa de Radio 3, Carne Cruda. As que estamos hasta os ovarios de tantos collóns temos sorte de poder disfrutar dunha hora diaria dun pouco de humor intelixente. Que para sanear o sistema financeiro faría falta deixar afundirse aos bancos xa o tiña eu claro, coma outras tantas cousas máis que para a miña intranquilidade corroboran algunhas páxinas de loable literatura profesional...mirade esta entrevista para abrir o apetito...

A tiranía da penitencia, P. Bruckner

Logo desta lectura eu tamén tería que facer penitencia. Como boa europea e cristiana vella recoñezo a orixinalidade da miña culpa pero sobre todo a persistente voluptuosidade coa que a veño cultivando dende hai tempo. O dedo acusador de Brückner asusta dende capa sinistra que lembra o terror dos pobres campesiños do medievo en canto entraban naquelas catedrais plagadas de imaxes terroríficas sobre o destino que lles agardaba de tan pecadentos como eran. Tampouco no libro hai xeito de agocharse; ningún parágrafo nos consola. A cada liña a acusación amósanenos con máis claridade e á velocidade da expulsión do paradiso, pasamos dunha culpa xenética e absurda que xa tiñamos controlada coa nosa afouta capacidade para chantarnos fronte aos deuses, pasamos, digo, a unha moito máis dificil de asumir, que é a de sentírmonos culpabeis precisamente de posuir esa capacidade crítica que nos permitiu marchar tranquilamente do Edén coas mans nos petos e pechando a porta ao saír. Concordo co punto de vista do autor na relativo á pulsión europea cara a culpabilidade, mais é esa mesma capacidade de análise do pasado e o contino debate sobre os xeitos de recompoñelo ou de construilo completamente diferentes e ata antagónicos a base sobre a que no futuro se poderán edificar modelos de organización baseados en principios máis seguros para os cidadáns. Non vexo unha relación tan directa entre a culpabilidade xudeocristiá coa que se nos fai pecadores de por vida sen ter a mínima idea do que pudo pasar nun inesquecible estado de consciencia ou enaxenación involuntaria e esta continua revisión das barbaridades que cometemos os europeos a cotío. Sen coñecer a fondo a xénese e insidiosa proliferación dos rexímenes totalitarios e a súa perversa xustificación polas sociedades precisamente máis refinadas non vexo posibilidade algunha de tomar conciencia dun perigo que está agardando precisamente por un despiste social coma o que propón o autor para volver a atacar. A intolerancia vístese de calquera cor e funciona baixo calquera credo. Descoñecer os detalles da conquista e aniquilación en América baixo o pretexto de non alimentar unha ou outra lenda non deixa de representárseme como unha sementeira doutro deses longos período de escuridade que desgraciadamente inzan tamén a nosa historia, a xeral europea e a galega en particular. De momento deixo esta lectura e pásolla e un bo lector que me prometeu adobialo coas súas sustanciosas notas marxinais, a lapis eso si, non sexa o demo que o bibliotecario lle faga mercar outro exemplar.

O medo ao coñecemento. Contra o relativismo e o constructivismo, P. Boghossian

Verdade, coñecemento, crenza, mito, relato, xustiza, medo, mentira, ignorancia, nihilismo, medo, conto, pasado, impostura, creacionismo, negacionismo, medo, relativismo, racionalismo, subxectividade, constructivismo, medo, e entre doxa e episteme, entre ver ou non ver para crer ou non crer, e entre paralaxes e postmodernas teorías da desconfianza que pelexan polo premio máis absurdo, a orixinalidade, xa non sabemos se imous ou nos levan, se soñamos que fomos conscientes de certo pracer ou o orgasmo é tamén un feito socialmente construido, así que aínda que non podo discutir cun negacionista ou un creacionista ás veces dubido de que o coñecemento tal como eu imaxinei algún dia exista realmente e entón penso si serei afouta para achegarme ao abismo da dúbida. Pelexar coa dúbida, fuxir dos cíclopes e deixarse aloumiñar pola vanidade de sentirse ninguén, ninguén para xerar unha teoría nova dunha ciencia descoñecida, a forza irresistible que turra cara abaixo, a gravidade que me lembra a case insoportable vanalidade de pensarme quen de coñecer....e todo este conto ben a conto deste libro no que a filosofía fai un esforzo de sinxeleza para orientarnos só un pouquiño no xa case indescifrable panorama do que é e do que non é.

esas yndias equivocadas y malditas, Rafael Sánchez Ferlosio

Esta lectura de Ferlosio, podo asegurarvos que foi a experiencia lectora que me situou no mesmo vórtice da perfección, se é que tal lugar existe ou pode ser imaxinado. Estas yndias equivocadas e malditas dan gañas de berralo na praza pública nun día tan acaído coma o pasado docedeoutubro. Nunca entendín que se celebraba ese día, nin que cousa era esa da hispanidade, por que había que celebrar masacre ningunha nin por que había que rendir homenaxe aos individuos máis dotados para violentar e destruir canto se lles poñía diante. Levamos séculos escoitando a mesma matrácola e as mesmas mentiras sobre a nosa triste historia allende o Atlántico. Seguimos presumindo de ignorantes integrales no relativo a ese outro que xa só sirve para imposturas intelectuais posmodernas. E virán máis anos que nos farán aínda máis cegos, Ferlosio dixit. Gústame S.F. pola súa nobreza, sabedoría, rítmo e mala hostia. Sábese posuidor de que a dúbida pode contra calquera sentenza firme e coa finura do artesán da verba enfía parágrafos que quixera eu aprender de memoria. Gústame cando me perdo entre as súas marcas, e cando recupero a respiración logo de tanto o subliñado é meu. Vou tentando de orientarme nunha trama de deduccións tan condenadamente ordenadas e lóxicas que se non me paro nas comas é por pura vergonza. Pero S.F. sempre me agradece o xesto coa rotundidez da verdade espida e transcrita limpa de afeites e traxes de festa. Gústame a erudición deste ensaísta poeta, o coidado co que desenfía significados ata literalmente erguer as pedras-verbas da deliberadamente intrincada linguaxe administrativa de tódalas civilizacións que se creron superiores. Móllanos o sangue que corre entre as liñas dos repartimientos de obrigada lectura e obrigada execución. A maldade feita verba, unha verba, por exemplo. Coma aquél ofrecióse tan de Cortés, tan de aproveitar calquera ocasión para o propósito que se lle ocorrise no momento. Claro que podiamos enganarnos, podería ser lido como unha convención linguística da época. Pero a S.F. non o enganan as falsas plumas do burdo imitador de Quetzalcóalt. Como tampouco o engana Menéndez Pidal, nin os apoloxetas, nin os articulistas de obrigada columna diaria, nin os malos lectores nin sequera os bois sagrados. Porque non os hai. E falando de bois, ¿sebades como lle chamaban a Santo Tomás?.

Os límites da ficción ou ¡Cervantes, maldito!

Falar de límites é case sempre un acto de censura, pero se nos referimos á creación artística e/ou científica -ou á xa case e afortunadamente anacrónica dobre vía humanidades/ciencias experimentais- trátase dunha provocación en toda regra. Se o que sempre entendimos por realidade (que xa non sei moi ben o que é de tan deconstruida, analizada e impostada como se nos presenta), non deixa de reinventarse e sorprendernos a cada paso -case sempre para o noso horror- non sería lóxico acotar a capacidade de imaxinar, compoñer, crear e/ou inventar propia do artista/científico. Todo esto ben a conto do ¿ensaio?/¿ficción? que Volpi presenta nesta súa colección de mentiras. Se Cervantes foi quen de manter entretidos a milleiros de investigadores na súa obra durante catro séculos e case sempre para desenlear moi tímidamente aspectos referidos ao recurso do autor ficcional, Volpi segue as súas pegadas dun xeito admirable neste relato no que as esixencias ao lector traspasan por primeira vez de xeito admirable os límites (outros máis) entre xéneros. Non abonda con que ese lector informado do que fala algún especialista acepte humildemente a diferencia entre saber e xogar a saber, que se precisaba para afrontar o reto de interpretación que –deliberadamente ou non- propón Cervantes. Algúns mesmo opinan que o xogo da ficción autorial escapóuselles das mans ao manco de Lepanto(1). Fronte á reviravolta de Volpi o lector aprende a navegar no mar de dúbidas do que non precisa sair. Volpi preséntamos no seu ¿relato? o resultado da derradeira investigación sobre Cide Hamete Berengueli. Palacio, Urrutia e Patridge, son tres investigadores que, de xeito totalmente independente e fortuito dan cos osos do mais famoso autor de ficción na nosa literatura. Nunha primeira lectura, que foi a que menos me enganou, vin unha clara referencia aos críticos de Bolaño. Lembro que ata botei de menos á miña querida Liz Norton e maldixen un pouco o involuntario machismo do autor. Logo pareime nas notas de rodapé e fun anotando coidadosamente as fontes nas que eses presuntos investigadores apoiaban as súas perturbadoras novedades. Ata preguntei a algún/ha especialista na obra cervantina se estaba ao día no relativo á identidade real do autor do Quixote e fíxome graza a fuxida dunha investigadora cuxa tese sobre o Quixote aínda conservaba a caloriña do prelo. Anotei as referencias bibliográficas aportadas por Volpi a quen xuraría ter visto no depósito entre os anaqueis rindo a gargalladas mentras ollaba como eu perdía o tempo na procura do inexistente número de xullo de 2003 da Hispanic Review. Eu seguín facendo comprobacións. Non abondou o silencio do google nin me deixei levar polo título do libro. Se era todo mentira, se Volpi facía malabarismos e inventaba ¿por que algúns especialistas recollían os seus datos como fiderignos? ¿por que están as súas conclusións ata nun libro de actas dunhas reputadas conferencias sobre o tema cervantino? E entón, fágolle unha chiscadela a Volpi, e doulle as grazas polo autógrafo que me dedicara había uns poucos meses cando a feira do libro de Madrid e que contiña a chave para entendelo todo. ¿que foi verdade e que foi mentira? Seica o de Cervantes foi tan azaroso e casual coma o descubrimento de Colón. Que o descubrimento de América foi unha serendipia recoñéceo o mesmo Umberto Eco. Agora imaxinemos que é certo que Cervantes atopou en Toledo os orixinais da obra que estaba a escribir ¿por qué non? ¿por qué temos que crer antes a Bernal Díaz del Castillo que a Cervantes? Volpi cruzou o río sen saber nadar e chegou ao outro lado, eu tamén, e sen amarrarme absolutamente a nada, só afogando un pouco de cando en vez que así é como se aprende. ¿ou non?
(1) disimulen a impertinencia.

P.D. A biblioteca Dominicana de Caleruega ven de confirmarme que non existe ningún Boletín de la Orden de Predicadores.

La conquista de América, Tzvetan Todorov (I)

Levo como quince días falando, soñando e debatendo máis ou menos (máis ben máis) acaloradamente sobre este ensaio xa clásico de Todorov. E canto máis o fago máis cuestións me plantexa a relectura de cada capítulo. É o que ten a proximidade d@s mestr@s, sempre contaxian a súa hiperactividade por saber, facer e coñecer. Así que compartirei con vós nos próximos días parte das miñas teimas, reflexións e conclusións sobre este tema e sobre todo coas propostas tan suxerentes do autor. Como os bos libros, este non presenta conclusións definitivas e as hipóteses e interpretacións convidan a glosar o texto continuamente. De feito vou ter que mercar un novo exemplar se non quero deixar totalmente inutilizado o da biblioteca. Agradécese a nobleza do autor xa dende a dedicatoria á memoria dunha muller maya devorada polos cans e a posterior xustificación da mesma coa -un vicio de investigador demasiado comprometido- transcripción dun parágrafo da crónica de Diego de Landa, Relación de las cosas del Yucatan. Non me podo resistir á súa difusión, é o mínimo que podo facer para respostar á petición do autor (escribo este libro con el fin de que no caiga en el olvido este relato, ni otros miles más del mismo tenos):

El capitán Alonso López de Ávila prendió una moza india y bien dispuesta y gentil mujer, andando en la guerra de Bacalar. Ésta prometió a su marido, temiendo que en la guerra no la matasen, no conocer otro hombre sino él, y así no bastó persuasión con ella para que no se quitase la vida por no quedar en peligro de ser ensuciada por otro varón, por lo cual la hicieron aperrear.

Canto se agradece na investigación esta sensibilidade. Creo que é das primeiras veces que atopo unha visión comprometida co xénero (humano) en traballos de tan alto interese científico. Todorov albisca nese encontro co outro (@ indi@) as claves para entender a relación con outros "outros" como a muller do relato. Dende este punto de vista non estaría de máis analizar a conquista como unha violación xenocida na que hai moitos verdugos moi claramente identificados (conquistadores, antes descubridores, frades, soldados) e unha grande vítima, un continente enteiriño. Pero non imos seguir por aí. Interésame salientar da primeira parte, a adicada ao descubridor, o comportamento completamente arcaico de Colón. Nas discusións que manteño estes días califícoo sen consideración algunha como un perfecto gañán e iso alporiza a alguns contertulios porque seica o seu comportamento obedece ás condicións dunha época, como se toda época pasada sólo polo feito mesmo de quedar atrás na liña do tempo que a nosa civilización debuxa cunha única punta de frecha nun extremo xa abondase para explicar feitos e comportamentos. Mais as fontes documentais conservadas (tendo en conta o alto grao de "inventio" como o feito mesmo de ser as que deliberadamente se conserven) falan dun Colón cunha incapacidade manifesta para interpretar a realidade que se lle ofrece, e isto, desgrazadamente, vai sentar as bases dunha crueldade ilimitada. Iso é o que di Todorov só que coas limitación que a súa posicion intelectual lle impó. A súa obsesión polas cruzadas amosa unha relixiosidade arcaica e insiste incluso en que Colon non é un home moderno, como se aquel que tiña que dar orixe a un mundo novo non puidera pertencerlle de entrada.

Nun primeiro momento esta conclusión levoume a pensar nunha especie de mala sorte ou nunha mala xogada do destino dado o calado moral e intelectual dos sucesores do descubridor na ocupación do continente. Mais penso que o resultado non sería moi distinto -dados os intereses tan limitados que tiñan os que desembarcaban en América- de ter sido "outros" os que chegaran primeiro. Bueno, o que si creo e que o feito de seren todos homes tivo moito que ver coas consecuencias. A posibilidade de que a descubridora fose unha muller era tan difícil como suxerente se me presenta o resultado e ademais o autor apunta tamén aínda que tímidamente ao carácter masculino desta grande xenocidio.

Teño moi recente a lectura do Herexe de Delibes e se comento o tema da crueldade da inquisición volve a xurdir o eterno "e que naquel tempo…”, esa manía outra vez do tempo lineal que imaxina unha evolución só nunha dirección na pulsión violenta do xénero humano. O século XVI que describe Delibes é o mesmo século XVI de Colón, no que hai xentes absolutamente pobres e entregadas á superstición (máis ou menos coma na actualidade) pero tamén hai xentes sinxelas que se cuestionaron o seu día a día, algúns en cenáculos segredos (pensar libremente sempre estivo prohibido se se fai en alto) onde practicaban o perigosísimo exercicio de debater e pensar. A maioría da poboación manifesta sentementos de respeto á vida dos demáis e concretamente dos que son diferentes ou inferiores (enténdase, con menos dereitos) como mulleres ou pobres. Nin se mataba a máis mulleres no século XVI ni se marxinaba máis aos que nada tiñan. Así que, é unha obriga plantexarse e dudar da condición moral de personas que como Colón van a responsabilizarse, independentemente da súa vontade, da sorte de todo un continente.
...to be continued...

El hereje, Miguel Delibes

Hai quen defende que é importante que a xente lea, sen reparar na calidade e mesmo na veracidade dos textos. Pero a min, logo de pechar os ollos para deitarme sobre esta inmensidade dos campos de Castela ollando os solpores que a pluma do escritor artesán debuxa páxina tras páxina, dame mágoa ver tanto tempo de lectura como se perde en eclipses, catedrais, códigos, biblias e andrómenas varias compostas sen oficio e sen arte ningún. Porque o xornal está case asegurado para quen rexistre o seu relato baixo o epígrafe que corresponde. Escribir novela histórica é garantía. Todos podemos comprobalo. E é unha mágoa. Primeiro porque o xénero non merecía esta arroutada editorial. Que o Herexe quede sepultado polos exemplares que só permanecerán horas nos anaqueis das librerías faime lembrar no personaxe de Hrabal. Hanta, aquel sabio de Praga que levaba trinta e cinco anos traballando nunha trituradora de papel. O seu amor polos libros manifestábase nesta curiosa actividade de destruilos e salvalos. Non me cabe dúbida de que Hanta libraría ao Herexe da queima xunto con aqueles Lao Tsé, Kant e Hegel que amoreou en tan perigosa inestabilidade nas paredes do seu dormitorio. Eu tamén salvaría ao Herexe da queima, como tamén salvaría a Cipriano Salcedo da fogueira da inquisición. Perderse este percorrido pola vida deste comerciante castelá si que é unha herexía, abofé.

La librería, Penélope Fitzgerald

Rexistrar revistas non sempre é aburrido. A portada do TLS do 2 de xullo era tentadora. Presentaba unha suxerente fotografía en branco e negro dunha autora descoñecida. Malia o meu deficiente inglés, achegueime ás páxinas centrais para informarme mellor desta escritora. Atopar entre as novas adquisicións da biblioteca a tradución ao castelán dunha obra súa foi unha das mellores sorpresas bibliográficas deste deste idílico e ogallá interminable verán de sol e felicidade. O que máis me gustou da biografía de P. foi a súa tardía incursión no oficio. Cada vez estou máis segura de que escribir ou cando menos publicar antes dos sesenta é un acto de prepotencia que, agás as forzosas excepcións que acompaña a toda regra, só contribúe a un empobrecemento cultural como o actual por mor dun asolagarmento libresco no que distinguir o gran da palla require a maña e paciencia do arqueólogo. Ademáis do mérito do seu retraso (no de publicar, quero dicir) atraeume moito o feito de pertencer a unha familia de ecritores, editorEs, teólogOs e criptógrafOs tan sobranceirOs. Inevitábel pensar noutra muller xenial esquecida entre tanto ilustre varón. A obra que caía nas miñas mans, A Librería, fora finalista do Premio Booker que logo gañaría con Á deriva, así que non tardei e botarlle o dente. Mergulleime na bruma da campiña inglesa en compañía de P. grazas a unhas delicadísimas e ao tempo profundas descripcións que construían frases coa rotundidade e perfección da pincelada do mellor paisaxista inglés. O toque de humor e ironía intelixente adobían parágrafos que completan a psicoloxía duns personaxes que semellan ter sido nosos veciños de toda a vida:

Se podía decir que Florence Green, al igual que el señor Keble, era de natural solitaria, pero esto no les hacía personas excepcionales en Hardborough, donde muchos de sus habitantes lo eran también. Los naturalistas locales, el encargado de cortar los juncos, el cartero, el señor Raven, el hombre de los pantanos, iban en bicicleta solos, inclinándose contra el vieno, observados por los observadores, que podían saber qué hora era por su aparición sobre el horizonte. Algunos de estos seres solitarios no se dejaban ver siquiera. El señor Brundish, descendiente de una de las familias más antiguas de Suffolk, vivía tan encerrado en su casa como un tejón en su guarida. Cuando salía en verano, con su atiendo de tweed de un color entre verde oscuro y gris, parecía un matojo andante entre los tojos, o tierra entre el aluvión. Su mala educación molestaba de la misma forma que lo hace el tiempo, cuando empieza despejado por la mañana, para nublarse después, rompiendo las promsesas que parecía traer consigo.

Florence Green, é un personaxe cheo de encanto e dunha afouteza encantadora. A súa sensibilidade e debiliadade (só aparente) agocha unha personalidade poderosa que nos convida a pensar na propia autora. Florence, con todos os elementos en contra, decide montar a súa librería en Old House, unha vella casa abandonada que de socato suscita o interese da mesquiña veciñanza. Vémola desenvolverse tan lixeira entre a lama e a bruma de Hardborough como entre a ríxida solemnidade da alta sociedade nas reunións de The Stead da señora Gamart. A autora non desaproveita a ocasión de criticar os hábitos lectores dunha poboación que permanece ancorada no pasado e recalcitrante fronte as novidades. P.F. non pode eludir o debate que debía suscitar a Lolita de Nabukof, publicada catro anos antes do tempo da novela:

-Yo no le doy tanta importancia como usted, supongo, a las nociones del bien y el mal. He leído Lolita, como usted me pidió. Es un buen libro y, por lo tanto, debería intentar vendérselo a los habitantes de Hardborough. No lo entenderán, pero será mejor así. Entender las cosas hace que la mente se vuelva perezosa.

"...estoy algo desconcertada sobre lo que han dicho de ella los periódicos americanos. Un crítico ha afirmado que su publicación era una mala noticia para el ramo y para los lectores, proque era aburrida, pretenciosa, de lenguaje florido y repulsiva. Pero por otro lado había un artículo de Graham Greene que decía que era una obra maestra...". CLIC

Dende outro punto de vista, a autora aproveita o traballo de Florence para amosarnos un ha mostra da literatura da época da que tiramos conclusións moi interesantes: xunto cos Usted puede ser su propio mecánico, Manuel para el Reconocimiento de las Flores Silvestres para el Instituto de la Mujer, e outros do estilo están as revistas "para nenas". Lémbranos as historietas que ofrecían os quioscos cando eramos cativas (no pleistoceno xa). Bunty, por exemplo, ou a revista Woman´s Own, un clásico na literatura de cordel para mulleres.

Só me queda rescatar e gardar algunhas frases ...

Un buen libro es la preciosa savia del alma de un maestro, embalasamada y atesorada intencionadamente para una vida más alla de la vida y, como tal, no hay duda de que debe ser un artículo de primera necesidad.

-No creo que los hombres sean mejores jueces que las mujeres-dijo Florence-. Pero pasan mucho menos tiempo lamentándose de sus decisiones.

Ella fue consciente, allí sentada en la tenue luz de la tarde, ante el despliegue absurdo de cuencos y tarrinas, de que en ese momento la soledad estaba hablando con la soledad y de que él estaba intentando llegar a un entendimiento con ella.

A Christine le gustaba encargarse de echar el cierre cada tarde. A los diez años y medio tenía la certeza, quizá por última vez en su vida, de cómo había que hacer las cosas exactamente.

Los restos del día, Kazuo Ishiguro

Gozosísima lectura que me fixo revisitar as mellores esceas da película. Só en contadísimas ocasións o filme non queda en débeda co relato no que se inspira. Así que, neste caso non sei se prefiro ao Stevens de papel ou a aspereza de Anthony Hopkins. Stevens, o maiordomo, cóntanos en primeira persoa a súa historia e de paso contemplamos o derrubamento da Europa da posguerra. Darlintong Hall cae con toda a parafernalia característica da nobreza inglesa. Na casa vive agora un home de negocios americano e Stevens ten serios problemas para entender este novo mundo. O seu esquizofrénico sentido do deber non se adapta aos novos tempos e decide facer unha viaxe na que nos vai contando en primeira persoa e case sen querer toda unha vida de sumisión na que despreciou absolutamente todas as ocasións de ser feliz. Esta escea amósanos precisamente esa imaxe apocalíptica dun home que renuncia ao amor para sempre. Porque ten un deber que cumprir. Parécenme uns segundos máxicos e terribles os desta escea...

Caravaggio a Porto Ercole

Pregunteille se lle gustaba Caravaggio. Non teño moita cultura, respondeu. Deixei aquelas páxinas satinadas de claroscuros atraída pola fenda que os seus ollos negros andalucísimos abriu no seu sorriso. Disimulei, creo que moi malamente a miña impertinencia e lembrei a inocencia das prostitutas. As verbas máis sublimes derrámanse polo chan cando a pulsión asasina entra pola escuridade do estudio. Esgázanse brocados e equilibrios descompoñendo a cruel perspectiva que provocara tanto sangue. O pintor admira a persistencia daquel sorriso e no espello contempla coiteladas que suavemente debuxan os escorzos cos que soñara. Quedan na súa memoria para a eternidade e volve o rostro cara o sorriso que lle confirma que a dor está chegando ao seu fin, xa non precisará máis violencia. A fermosura que procura atópase lonxe, terá que atravesar xeografías e sentencias e terá que deixar sutis pegadas para que a lenda medre logo dun par de séculos e se lle recoñezan as súas extravagancias. A piedade ten os pes sucios e os afogados teñen o ventre avultado. O pintor recupera a moeda da suciedade do chan e arrastrándose chega a poñela na man do mozo, agardando que a escea se poida recompoñer outra vez.

Grazas A.&L.

O blog do Inquisidor, Lorenzo Silva

Empezo polo final. Porque antes deste suxerente libro hai todo un verán de lecturas das que vos penso deixar aquí algunha pegada, disimulando, claro que o fago para evitar que tantas historias, personaxes e narracións, fuxan polos buracos cada vez máis grosos da miña fráxil memoria. De xeito que comezo polo derradeiro libro que lin e que aínda repousa morno ao meu carón logo de telo durante dúas horas ben apretado entre as miñas mans. Porque este é un libro que non se deixa soltar, nin sequera para atender unha chamada de teléfono ou para apagar o forno. O relato de Lorenzo Silva é unha suma de elementos de tan exquisita calidade e que se empregan cunha medida tan exacta que rematamos o libro e voltamos atrás para atopar certos matices e expresións polas que pasamos demasiado rápido, arrebatados pola ansiedade de saber, nas que queda tanto sabor coma no mollo no que untamos o pan tan descaradamente cando rematamos un suculento xantar. Lorenzo Silva é un alquimista experimentado, colle unha doses precisa de novela histórica elixindo un suceso real relacionado co sempre rentable asunto da inquisición e engádelle a intriga de convertilo en metáfora de personaxes do noso tempo que se relacionan vía internet. Asistimos durante duascentas e pico páxinas ao reto entre o Inquisidor e Theresa a través da transcripción de conversas electrónicas recompiladas e traducidas supostamente por un narrador que lembra moito a aque marabilloso truco de Cervantes. Participamos no reto recoñecendo a esas clases de persoas que resultan da macabra taxonomía do Inquisidor, os contables e os pródigos, rimos cómplices coa intelixente bondade de Theresa e procuramos tamén explicacións para a maldade da que sempre nos sentimos tan afastados e que nos fan alonxarnos un pouco dos trazos grosos para compoñer unha imaxe un pouco máis....real?

QUAESTIONES DISPUTATAE

Si el sacerdote fuera mujer, los fieles se excitarían al verla

Sto. Tomás dixit.

Benedictus papa confirmat.

Y é que non hai como a incontinencia verbal (que a outra xa a canalizan como saben) e as arroutadas desta secta sotánica (sic) para espertarnos ás mulleres de cando en cando. Que non, que non, que non queremos sacerdocio feminino, o que queremos e prohibir tamén o masculino!

E aproventando a Qvaestio, e como isto vai de libros, aquí vos deixo esta preeciosísima portada das Qvaestiones Dispvtatae do divino Santo Tomás, quen xa hai uns centos de anos se adiantou a estas polémicas e preparou as respostas ab aeternitate.

máis e mellor: "ella como pecado"

P.D. ¿teño un@ amig@ bibliófil@ por algures? preciso a tasación deste libro. Grazas adiantadas.

Dublinesca, Vila-Matas (II)

Dublinesca non remata nunca, como París. Coma os pesadelos en serie sobre avións que se estrelan aquí, agora. Porque non quería dublinesca rematase, non ata que completar a metamorfose que me convertise nun heterónimo indecente e imprevisible para dar que escribir a vilamatas. Para amolalo. Porque ao lector non se lle rifa, vaia oh, e nestes tempos de miseria lectora. Só me faltaba, recibir unha bronca do autor. Haiche cousas. Nin a vilamatas llo consinto. Aínda que leve toda a razón do mundo e escriba como lle pete, que lle peta moi, pero que moi ben. Pero nin con toda a graza de Sterne me poño a facer deberes, bueno, si, perdón, a Sterne fíxenlle caso. Fun boíña e volvín atrás no Tristan Shandy tal e como me mandou, calquera se resiste buf...e mais cando te tratan con ese ¡señora! impúdico, imperativo, descar(n)ado. Aceptei a penitencia a medias pero con gusto. Pero con vilamatas non, ao vilamatas gustaríame darlle un bo susto e de socato aparecerlle unha noite inspirada no seu documento word con todos os meus atributos de lectora in pectore e proporíalle un reto. Terapia para hikikomoris en potencia ou autores con síndrome de personaxes: elixe o camping máis ocupado da zona máis turística e pranta unha canadiense no medio e medio, rodéate de familias numerosas con fillos pequenos e avós e tíos e primos e cans e iguanas e disfruta do recendo das cremas solares e do balbordo da brisca da sobremesa. E nada de libros, como moito o programa das festas de Salou ou o manual de instrucción do subastado ou o tute cabrón, quedarás coma novo para a próxima tempada vilamatas do meu corazón.

Dublinesca (II) e Spider.

Spider é un personaxe inquietante. Dende pequeno tece arañeiras coma quen reconstrúe un mapa neuronal eivado irremediablemente. A súa vida é un penoso vagar pola herdanza dun trauma cicais inexistente, pero o director engádelle unha lucidez tan desacougante como a certeza da propia loucura. Terminas a película queréndolle a Spider. Porque concentra todo o sufrimento dos que se pechan nas súas neuroses e contrúen ou inventan traumas propios. Ou os lembran. Ou os soñan. Spider é un arqueólogo da súa propia identidade que nos amosa que a fronteira entre a loucura e a tolemia é tan feble coma o fío de seda das arañeiras que constrúe compulsivamente e que actúan como unha metáfora da violencia que desencanedan as necesidades primarias, no seu caso a necesidade de protección dunha nai á que fai caer precisamente aí, na arañeira, o agasallo que a xeito de relato inesquecible lle tece ao seu fillo. VM introduce a Spider no seu relato dun xeito tamén inquietante. Riba e a súa dona ven esta película e observando a Spider non podemos evitar vérmonos espiando o noso interior. Pero para eso está o bo cine e a boa literatura ¿non si?.

Imaxe: Spider, David Cronenberg.

O xenio duplicado.

Imaxe: A noiva espida polos solteiros, Marcel Duchamp.

Como se se movesse no interior da rodopiante coluna de ar, José entrou em casa, cerrou a porta atrás de si, e ali ficou encostado por um minuto, aguardando que os olhos se habituassem à meia penumbra. Ao lado dele, a candeia brilhava palidamente, quase sem irradiar luz, inútil. Maria, deitada de costas, estava acordada e atenta, olhava fixamente um ponto em frente, e parecia esperar. Sem pronunciar palavra, José aproximou-se e afastou devagar o lençol que a cobria. Ela desviou os olhos, soergueu um pouco a parte inferior da túnica, mas só acabou de puxá-la para cima, à altura do ventre, quando ele já se vinha debruçando e procedia do mesmo modo com a sua própia túnica, e Maria, entretanto, abrira as pernas, ou as tinha aberto durante o sonho e desta maneira as deixara ficar, fosse por inusitada indolência matinal ou pressentimento de mulher casada que conhece os seus deveres. Deus, que está em toda a parte, estava ali, mas, sendo aquilo que é, um puro espírito, nao podia ver como a pele de um tocava a pele do outro, como a carne dele penetrou a carne dela, criadas uma e outra para isso mesmo, e, provavelmente, já nem lá se encontraria quando a semente sagrada de José se derramou no sagrado interior de María, sagrados ambos por serem a fonte e a taça da vida, em verdade há coisas que o próprio Deus nao entende, embora as tivesse criado. Tendo pois saído para o pátio, Deus nāo pôde ouvir o som agónico, como um estertor, que saiu da boca do varāo no instante da crise, e menos ainda o levíssimo gemido que a mulher nao foi capaz de reprimir. Apenas um minuto, ou nem tanto, repousou José sobre o corpo de María. Enquanto ela puxava para baixo a túnica e se cobria com o lençol, tapando depois a cara com o antebraço, ele, de pé no meio da casa, de maos levantadas, olhando o tecto, pronunciou aquela sobre todas terrível bençāo, aos homes reservada, Louvado sejas tu, Senhor, nosso Deus, rei do universo, por nao me teres feito mulher. Ora, a estas alturas, Deus já nem no pátio devia estar, pois nao tremeram as paredes da casa, nao desabaram, nem a terra se abriu. Apenas, pela primeira vez, se ouviu Maria, e humildemente dizia, como de mulheres se espera que seja sempre a voz, Louvado sejas tu, Senhor, que me fizeste conforme a tua vontade, ora entre estas palavras e as outras, conhecidas e aclamadas, nao há diferença nenhuma, repare-se- Eis a escrava do Senhor, faça-se em mim segundo a tua palavra, está patente que quem disse isto podía, afinal, ter dito aquilo. Despois, a mulher do carpinteiro José levantou-se da esteira, enrolou-a juntamente com a do marido e dobrou o lonçol comun.

Sara Mago (sic), O evanghelio sengundo jesus cristo.

¡BOA FIN DE SEMANA!